ඔබේ රැකියාවට අදාළ පාරිතෝෂික දීමනාව (Gratuity) ගණනය කරන්නේ කෙසේද?

ශ්‍රී ලංකාව තුළ සේවකයෙකු අවම වශයෙන් වසර පහක් (5) අඛණ්ඩව සේවය කර ඇත්නම්, ඔහු හෝ ඇය සේවයෙන් ඉවත් වීමේදී, විශ්‍රාම යාමේදී හෝ මරණයට පත්වීමේදී පාරිතෝෂික දීමනාවක් (Gratuity) ලබා ගැනීමට නීතියෙන් සුදුසුකම් ලබයි. මෙම දීමනාව 1983 මාර්තු 31 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක වන 1983 අංක 12 දරන පාරිතෝෂික ගෙවීමේ පනත මගින් තහවුරු කර ඇති අතර, සේවකයින් 15 ක් හෝ ඊට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සේවය කරන ව්‍යාපාර සඳහා මෙය අනිවාර්යයෙන්ම අදාළ වේ. සේවකයින් තම වෘත්තීය ජීවිතයෙන් විශාල කාලයක් ආයතනයක් වෙනුවෙන් කැප කිරීම අගයමින් ඔවුන්ට මූල්‍යමය ස්ථාවරත්වයක් ලබා දීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණයි.

මෙම නීතියේ ප්‍රධාන කරුණු

• සුදුසුකම්: පාරිතෝෂිකය සඳහා හිමිකම් කීමට නම් සේවකයා අවම වශයෙන් වසර 5 ක අඛණ්ඩ සේවා කාලයක් සම්පූර්ණ කර තිබිය යුතුය.
• ගෙවිය යුතු කාලසීමාව: සේවකයා සේවයෙන් ඉවත්වී දින 30 ක් ඇතුළත මෙම මුදල ගෙවීමට සේවා යෝජකයන් නීතියෙන් බැඳී සිටී.
• ප්‍රමාද ගාස්තු / දඩ මුදල්: දීමනාව ගෙවීම ප්‍රමාද කළහොත් පළමු මාසය සඳහා 10% ක දඩයක් ද, මාස 12 කට වඩා ප්‍රමාද වුවහොත් එය 30% දක්වාද වැඩි වේ. නියමිත වේලාවට මුදල් ගෙවීමේ වැදගත්කම මින් අවධාරණය කෙරේ.
• ගණනය කරන ආකාරය:
  • මාසික වැටුප් ලබන සේවකයින්: සේවය කළ සෑම සම්පූර්ණ වසරක් සඳහාම අවසාන මාසික වැටුපෙන් අඩක් (1/2) බැගින් ගණනය කෙරේ.
  • දෛනික වැටුප් හෝ කැබලි අනුපාත සේවකයින්: සේවය කළ සෑම සම්පූර්ණ වසරක් සඳහාම දින 14 ක වැටුපක් බැගින් ගණනය කෙරේ.
• සුවිශේෂී අවස්ථා සහ බැහැර කිරීම්: ගෘහ සේවකයින් සහ පුද්ගලික රියදුරන් සඳහා මෙම නීතිය අදාළ නොවේ. එමෙන්ම වංචාව, සොරකම හෝ හිතාමතා ආයතනයේ දේපල විනාශ කිරීම හේතුවෙන් සේවයෙන් පහ කළ සේවකයින්ගේ පාරිතෝෂික මුදල අඩු කිරීමට සේවා යෝජකයාට හැකියාව ඇත.
• නියාමනය: හිඟ මුදල් ගෙවන ලෙස සේවා යෝජකයන්ට අණ කිරීමට කම්කරු කොමසාරිස්වරයාට බලය ඇත. නොසලකා හැරීම මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණය මගින් දඩයක් ලෙස අය කර ගැනීමට හේතු විය හැක.

පාරිතෝෂිකය ගණනය කිරීම සඳහා වැටුපට ඇතුළත් වන සහ නොවන දෑ

පාරිතෝෂික පනතට අනුව, මෙය ගණනය කරනු ලබන්නේ සේවකයා “අවසාන වරට ලබා ගත් වැටුප” පදනම් කරගෙනයි. බොහෝ ආයතන මෙය මූලික වැටුප මත පමණක් ගණනය කළත්, ස්ථිර මාසික දීමනා මඟ හැරීම හරහා කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුවේ නීතිමය ගැටළු වලට මුහුණ දීමට ආයතන වලට සිදුවිය හැක.

පාරිතෝෂිකය ගණනය කිරීමේදී, සම්පූර්ණ කරන ලද සේවා වසර පමණක් ගණනය කෙරේ; අමතර මාස හෝ දින නොසලකා හැරේ. ගණනය කිරීම සඳහා භාවිතා කරන "වැටුපට" මූලික වැටුප සහ ඕනෑම ජීවන වියදම් දීමනාවක් (අයවැය සහන දීමනා වැනි) ඇතුළත් වේ.

ගණනය කිරීමේ ක්‍රමය (සේවකයාට වැටුප් ගෙවන ආකාරය මත රඳා පවතී)

1. මාසික වැටුප් ලබන සේවකයින් සඳහා

සේවය සම්පූර්ණ කළ සෑම වසරක් සඳහාම සේවා යෝජකයා විසින් මාස භාගයක වැටුපක් ගෙවිය යුතුය.

• සූත්‍රය: (අවසාන වරට ලබා ගත් මූලික වැටුප / 2) × සම්පූර්ණ කළ සේවා වසර ගණන
• උදාහරණය: සේවකයෙකුගේ අවසාන මූලික වැටුප රු. 60,000 ක් නම් සහ ඔවුන් වසර 7 යි මාස 4 ක් සේවය කර ඇත්නම්:
  (60,000 / 2) × වසර 7 = රු. 210,000

2. දෛනික වැටුප් ලබන්නන් සඳහා

පාරිතෝෂිකය සේවය සම්පූර්ණ කළ සෑම වසරක් සඳහාම දින 14 ක වැටුපට සමාන වේ.

• සූත්‍රය: (අවසාන දෛනික වැටුප × දින 14) × සම්පූර්ණ කළ සේවා වසර ගණන
• උදාහරණය: සේවකයෙකු දිනකට රු. 2,000 ක් උපයන්නේ නම් සහ වසර 10 යි මාස 9 ක් සේවය කර ඇත්නම්:
  (2,000 × 14) × වසර 10 = රු. 280,000

3. කැබලි අනුපාත (Piece-Rate) සේවකයින් සඳහා

ඉපැයීම් වෙනස් වන බැවින්, අවසාන මාස 3 තුළ දෛනික වැටුපේ සාමාන්‍යය ලබා ගැනේ.

• සූත්‍රය: (අවසාන මාස 3 ක සාමාන්‍ය දෛනික වැටුප × දින 14) × සම්පූර්ණ කළ සේවා වසර ගණන
• උදාහරණය: සේවකයෙකු අවසාන මාස 3 තුළ වැඩ කළ දින 60 සඳහා සමස්තයක් ලෙස රු. 180,000 ක් උපයා ඇත්නම් (එවිට ඔහුගේ සාමාන්‍ය දෛනික වැටුප රු. 3,000 කි) සහ ඔහු වසර 8 යි මාස 5 ක් සේවය කර ඇත්නම්:
  (3,000 × දින 14) × වසර 8 = රු. 336,000